بیماری اوتیسم: علل، علائم، تشخیص و گفتار درمانی آن

1

اوتیسم یک اختلال رشدی است‌‌. کودکان مبتلا به اوتیسم که اغلب طیف اوتیسم یا ASD نیز نامیده می‌شوند، در سه زمینه مهارت‌های اجتماعی، ارتباط و زبان دچار مشکل هستند. اغلب این افراد در علایق و یا رفتارهای خود، الگوهای رفتاری تکراری و محدودکننده‌ای دارند. به عنوان مثال حرکت دادن دست‌ها، پژواک گویی، بویایی یا لامسه بیش از حد ازجمله رفتارهایی هستند که در این افراد مشاهده می‌شود.

ما در کلینیک گفتاردرمانی (آسیب‌شناسی اختلالات گفتار و بلع) آرمانی با استفاده از علم گفتار درمانی و بهره‌گیری از متخصصین با تجربه در این زمینه به یاری بیماران اوتیسمی و خانواده‌هایشان برای کاهش علائم و کمک به بازگشت این بیماران به زندگی عادی می‌پردازیم. جهت طرح سؤال، دریافت مشاوره و گرفتن نوبت از متخصصین گفتار درمانی با شماره‌های ۰۹۱۲۱۹۳۰۲۴۲ تماس حاصل فرمایید

اوتیسم چیست؟


اختلالات طیف اوتیسم (ASD) جزء اختلالات رشدی محسوب می‌شود. اوتیسم طیف وسیعی از رفتارها، مهارت‌ها و سطوح ناتوانی را شامل می‌شود.

افراد مبتلا اوتیسم (ASD) اغلب دارای ویژگی‌های زیر می‌باشند:

  • مشکلات اجتماعی شامل مشکل در برقراری ارتباط و تعامل با دیگران
  • رفتارهای تکراری و همچنین علایق و یا فعالیت‌های محدود
  • علائمی که معمولاً در دو سال اول زندگی کودک مشاهده می‌شوند.
  • علائمی که به عملکرد اجتماعی فرد در خانواده، مدرسه و یا سایر بخش‌های زندگی صدمه می‌زنند.

برخی افراد با علائم خفیف ظاهر می‌شوند در حالی که برخی دیگر به شدت ناتوان می‌شوند. درمان و ارائه خدمات می‌تواند علائم و توانایی عملکردی فرد را بهبود بخشد. خانواده‌های که احساس نگرانی می‌کنند باید در مورد علائمی که در کودک مشاهده کرده‌اند و انجام غربالگری اوتیسم با پزشک متخصص صحبت کنند. طبق آمار ارائه شده از طرف مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC)، از هر ۶۸ کودک حدود ا نفر دچار برخی از اشکال این اختلال هستند.

علائم و نشانه‌های اوتیسم


والدین یا پزشکان ممکن است برای اولین بار رفتارهای اوتیسم را در نوزادان و کودکان نوپا تشخیص دهند. کارکنان مدارس ممکن است این رفتارها را در کودکان بزرگ‌تر تشخیص دهند. هیچ‌کدام از افراد مبتلا به طیف اوتیسم همه این رفتارها را نشان نخواهند داد بلکه اغلب تعدادی از علائم را بروز می‌دهند. دو نوع اصلی از علائم اوتیسم عبارتند از: رفتارهای تکراری- محدود و رفتارهای ارتباط اجتماعی- تعاملی.

رفتارهای تکراری- محدود ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • تکرار رفتارهای خاص و یا داشتن رفتارهای غیرمعمول
  • تمرکز کردن بیش از حد روی علایق، مانند قسمت‌های متحرک اشیا و یا بخشی از یک شیء
  • داشتن علاقه شدید و طولانی‌مدت به یک موضوع خاص، مانند اعداد، جزئیات یا حقایق

رفتارهای ارتباط اجتماعی- تعاملی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • آشفته شدن به خاطر تغییرات جزئی در زندگی روزمره، قرار گرفتن در یک محیط جدید یا محیط دارای محرک‌های زیاد
  • نبود و یا کم بودن تماس چشمی
  • تمایل کم برای گوش دادن و نگاه کردن به افراد دیگر
  • لذتی را که از چیزی یا فعالیتی می‌برند به ندرت با دیگران به اشتراک می‌گذارند
  • نشان دادن واکنش غیرمعمول در مقابل خشم، نگرانی و یا محبت‌های دیگران
  • فقدان و یا کمبود پاسخ به کسی که نام او را می‌پرسد و یا فقدان تلاش برای جلب توجه از طریق کلام
  • داشتن مشکل در شروع کردن و یا پایان دادن به مکالمات
  • صحبت کردن طولانی در مورد موضوع موردعلاقه بدون توجه به اینکه آیا دیگران به این موضوع علاقه‌مند هستند و یا فرصت ندادن برای پاسخ به دیگران
  • تکرار کردن کلمات یا عبارتی که می‌شنوند؛ به این رفتار اکولالیا می‌گویند
  • استفاده از کلمات عجیب و غریب و خارج از عرف، یا استفاده از کلماتی که معنای خاصی دارند که فقط افرادی که با فرد زندگی می‌کنند از معنای آن اطلاع دارند.
  • عدم تطابق حالات چهره، حرکات و ژست‌ها با آن چیزی که توسط فرد بیان می‌شود.
  • داشتن تن صدای غیرمعمولی، ممکن است صدا زیر و بمی زیادی داشته باشد و یا یکنواخت و ربات گونه باشد.
  • مشکل داشتن در درک نظرات دیگران یا قادر نبودن در پیش‌بینی و فهم کنش‌های دیگران

افراد مبتلا به اوتیسم ممکن است مشکلات دیگری مانند حساسیت بیش از حد به نور، صدا، لامسه و یا درجه حرارت نیز داشته باشند. همچنین آنها ممکن است مشکلات خواب، مشکلات هضم غذا و تحریک‌پذیری را تجربه کنند.

برخی افراد مبتلا به طیف اوتیسم دارای نقاط قوت و توانایی‌هایی هستند که آنها را نسبت به دیگران منحصر به فرد خواهد نمود.

نقاط قوت و توانایی‌های اوتیسم ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • داشتن هوش بالاتر از متوسط – طبق گزارش مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC) 46 درصد کودکان اوتیسم هوش بالاتر از میانگین دارند.
  • قدرت یادگیری زیاد و توانایی به خاطر سپردن اطلاعات برای مدت زمان طولانی
  • داشتن قدرت یادگیری از طریق بینایی و شنوایی
  • توانایی تحسین برانگیز در ریاضیات، علوم، موسیقی و سایر هنرها

تشخیص بیماری اوتیسم


پزشکان با مشاهده رفتار و رشد کودک، اختلال را تشخیص خواهند داد. معمولاً در سن دو سالگی با قطعیت مشخص خواهد شد که کودک مبتلا به اوتیسم است یا خیر.

کودکان بزرگ‌تر و نوجوانان زمانی باید مورد ارزیابی اوتیسم قرار بگیرند که والدین یا معلمین او با مشاهده معاشرت، ارتباط و بازی کودک احساس نگرانی کنند.

تشخیص اوتیسم در بزرگ‌سالان کار آسانی نیست. در بزرگ‌سالان، نشانه‌های اوتیسم می‌تواند با سایر اختلالات روانی مانند بیش فعالی – نقص توجه و اسکیزوفرنی همپوشی داشته باشد. با این وجود، تشخیص درست در بزرگ‌سالی به فهمیدن مشکلات گذشته فرد کمک خواهد کرد، باعث شناسایی نقاط قوت فرد خواهد شد و راه درست برای کمک کردن به فرد را مشخص خواهد نمود.

تشخیص در کودکان خردسال

تشخیص در کودکان خردسال شامل یک فرایند دو مرحله‌ای می‌باشد:

مرحله ۱: غربالگری کلی رشد در طول معاینات کودک

همه کودکان باید توسط متخصص اطفال مورد معاینات دقیق قرار بگیرند. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها توصیه می‌کنند که غربالگری اوتیسم باید در سنین ۱۸ تا ۲۴ ماهگی انجام شود.

در صورتی که کودک در معرض خطر اوتیسم قرار دارد، غربالگری باید زودتر انجام شود. افراد در معرض خطر عبارتند از:

  • کسانی که برادر، خواهر و یا یکی از اعضای خانواده آنها مبتلا به اوتیسم است
  • داشتن برخی از رفتارهای اوتیسم
  • تولد زودهنگام و نارس و تولد با وزن کم

در فرایند غربالگری کودکان خردسال، تجربیات و نگرانی‌های والدین بسیار مهم هستند. اغلب اوقات پزشک سؤالاتی را از مشاهدات والدین می‌پرسد و این مشاهدات را با مشاهدات خود ترکیب می‌کند.

کودکانی که در طی فرایند غربالگری برخی از مشکلات رشدی را نشان دهند جهت انجام ارزیابی‌های بیشتر به مرحله ارزیابی تخصصی ارجاع داده می‌شوند.

مرحله ۲: ارزیابی تخصصی

این ارزیابی توسط یک گروه از افراد با تخصص‌های مختلف شامل پزشکان و متخصصان بهداشت با طیف گسترده‌ای از تخصص‌ها انجام خواهد شد. این افراد در تشخیص اوتیسم تجربه زیادی دارند.

این گروه ممکن است شامل افراد زیر باشد:

  • پزشک متخصص اطفال- (پزشکی که در زمینه رشد کودک آموزش ویژه دیده باشد)
  • روانشناس کودک و یا روان‌پزشک (پزشکی که در زمینه رشد، مغز و رفتار کودکان تخصص دارد)
  • آسیب‌شناس گفتار و زبان (یک متخصص حرفه‌ای بهداشت که در زمینه مشکلات ارتباطی آموزش ویژه دیده باشد)

ارزیابی‌های که ممکن است انجام شوند عبارتند از:

  • ارزیابی سطح شناختی و یا مهارت‌های فکری
  • توانایی‌های زبانی
  • مهارت‌های سازشی متناسب با سن برای داشتن زندگی مستقل، مانند مهارت در خوردن، پوشیدن و توالت رفتن.

با توجه به اینکه اوتیسم یک اختلال پیچیده محسوب می‌شود گاهی اوقات همراه با سایر بیماری‌ها یا اختلالات یادگیری رخ خواهد داد. ارزیابی جامع ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • آزمایش خون
  • تست شنوایی

نتایج حاصل از ارزیابی به برنامه‌ریزی برای درمان کمک خواهد کرد.

تشخیص در کودکان بزرگ‌تر و نوجوانان

کودکان بزرگ‌تر که در دوران خردسالی مورد تشخیص قرار نگرفته‌اند معمولاً اولین بار در مدرسه شناسایی می‌شوند و توسط گروه ویژه در مدرسه مورد ارزیابی قرار می‌گیرند. در مدرسه احتمالاً این کودکان به یک فرد متخصص ارجاع داده خواهند شد.

ممکن است پدر و مادر در مورد مشکلات اجتماعی فرزند خود ازجمله رفتارهای ظریف ارتباطی با یک پزشک متخصص صحبت کنند. این رفتارهای ظریف ممکن است شامل درک لحن صدا، حالات چهره یا زبان بدن باشد. کودکان بزرگ‌تر ممکن است در درک حالات صورت، طنز و یا طعنه مشکل داشته باشند. پدر و مادر نیز ممکن است فهمیده باشند که کودکشان در ایجاد دوستی با همسالان خود مشکل دارد. متخصص اطفال می‌تواند برای انجام ارزیابی‌های بیشتر و درمان، کودک را ارجاع دهد.

تشخیص در بزرگ‌سالی

بزرگ‌سالانی که علائم و نشانه‌های اوتیسم را در خود مشاهده می‌کنند باید به یک پزشک مراجعه کنند و بخواهند تا مورد ارزیابی اوتیسم قرار بگیرند. تست‌های اوتیسم بزرگ‌سالان هنوز در حال پیشرفت و بهتر شدن هستند؛ بزرگ‌سالان می‌توانند به یک روانشناس یا روان‌پزشک با تجربه در زمینه اوتیسم مراجعه کنند. فرد متخصص در مورد نگرانی‌های که باعث مراجعه فرد شده است خواهد پرسید. نگرانی‌های مانند نقص در تعامل اجتماعی، چالش‌های ارتباطی، مشکلات حسی، رفتارهای تکراری و علایق محدود. کسب اطلاع در مورد تاریخچه رشدی فرد به تشخیص دقیق، کمک زیادی خواهد کرد؛ بنابراین در ارزیابی اوتیسم باید با والدین و سایر اعضای خانواده نیز صحبت کرد.

علل و عوامل خطر


دانشمندان هنوز علت دقیق اختلالات طیف اوتیسم را نمی‌دانند؛ اما تحقیقات نشان می‌دهد که وراثت و محیط نقش مهمی در ایجاد این اختلال دارند.

عوامل خطر عبارتند از:

  • جنسیت/ احتمال ابتلای پسران به اوتیسم بیشتر از دختران است
  • داشتن خواهر و برادر مبتلا به اوتیسم
  • داشتن والدین با سن زیاد (در هنگام تولد کودک سن مادر ۳۵ سال و بیشتر و سن پدر ۴۰ سال و بیشتر باشد)
  • ژنتیک- حدود ۲۰ درصد از افراد اوتیسم شرایط ژنتیکی خاصی دارند. این شرایط شامل سندرم داون، سندرم X شکننده و اختلال توبروز اسکلوروز می‌باشد.

در سال‌های اخیر آمار کودکانی مبتلا به اوتیسم تشخیص داده شده‌اند، افزایش یافته است. کارشناسان در مورد اینکه این افزایش واقعی باشد اختلاف نظر دارند چرا که در سال‌های اخیر معیارهای تشخیص اوتیسم تغییر پیدا کرده است. همچنین آگاهی والدین و پزشکان در مورد اوتیسم بسیار افزایش یافته است؛ بنابراین احتمال اینکه والدین کودک خود را برای تشخیص به پزشک ارجاع دهند افزایش یافته و بیشتر پزشکان حتی در بزرگ‌سالان نیز قادر به تشخیص صحیح اوتیسم هستند.

گفتار درمانی برای درمان اوتیسم در کودکان و بزرگ‌سالان


گفتار درمانی (SLP) به موقع و مراقبت‌های صحیح از افراد مبتلا به اوتیسم می‌تواند مشکلات شخصی فرد را کاهش دهد و همچنین به آنها کمک خواهد کرد مهارت‌های جدیدی را یاد بگیرند و به نحو احسن از نقاط قوت خود استفاده کنند. در مورد اختلال اوتیسم، طیف وسیعی از موضوعات و مسائل پیش روی ما قرار دارد و این یعنی تنها یک روش درمانی برای درمان اوتیسم وجود ندارد. همکاری با یک گفتار درمان، در یافتن یک برنامه درمانی درست بسیار اهمیت دارد.

گفتار درمان برای افراد مبتلا به اوتیسم چه کارهایی انجام می‌دهد؟

یک گفتار درمان ممکن است در خانه، محل کار یا کلاس درس با کودک کار کند. فرزند شما ممکن است برخی از اهداف درمانی را به تنهایی و یا در گروه‌های کوچک دنبال کند. حضور در گروه‌های کوچک به فرزند شما اجازه خواهد داد تا مهارت‌ها را با بچه‌های دیگر تمرین کند.

یک گفتار درمان به فرزند شما کمک خواهد کرد بفهمد، صحبت کند، بخواند و بنویسد. یک گفتار درمان روی مهارت‌های اجتماعی نیز با کودک کار می‌کند. گفتار درمان با کودکانی که هرگز صحبت نمی‌کنند نیز کار می‌کند. یک گفتار درمان در موارد زیر به فرزندتان کمک می‌کند:

  • رشد توجه مشترک
  • بازی کردن و سپری کردن اوقات خود با دیگران
  • درک و استفاده از حرکات برای برقراری ارتباط
  • پیروی از دستورالعمل‌ها

گفتار درمان به فرزند شما کمک خواهد کرد بفهمد و از واژگان استفاده کند. کودک شما ممکن است موارد زیر را یاد بگیرد:

  • پرسش و پاسخ داشته باشد.
  • درخواست کمک کند.
  • در مکالمات شرکت کند.
  • شروع کننده یا پایان دهنده یک مکالمه باشد.

گفتار درمان‌ها اغلب روی مهارت‌های خواندن و نوشتن کار می‌کنند. کودک شما ممکن است یاد بگیرد:

  • در کتاب نگاه کند و قصه بخواند.
  • حروف، کلمات و جملات را بنویسد.

گفتار درمانی ممکن است از یک راه ارتباطی جایگزین (AAC) برای فرزندتان استفاده کند. راه‌های ارتباطی جایگزین عبارتند از:

  • زبان اشاره
  • حرکات
  • تصاویر، عکس‌ها، اشیا و فیلم‌ها
  • کلمات نوشته شده
  • کامپیوتر، تبلت و سایر وسایل الکترونیکی

بسیاری از کودکان مبتلا به اوتیسم می‌توانند از راه‌های ارتباطی جایگزین بهره‌مند شوند. راه‌های ارتباطی جایگزین حتی ممکن است به کودکان کمک کند یاد بگیرند تا صحبت کنند.

کودکان مبتلا به اوتیسم ممکن است شکل ظاهری، طعم و بوی غذایی را دوست داشته باشند اما تمایل نداشته باشند غذا را در دهان خود بگذارند. فرزند شما ممکن است:

  • از خوردن غذاهای جدید اجتناب کند.
  • غذاهای با بافت، رنگ و طعم متفاوت را رد کند.
  • تعداد محدودی از غذاها را بخورد.

گفتار درمان به فرزند شما کمک خواهد کرد تا غذاهای جدید را بپذیرد.