درمان صافی کف پا در کودکان و بزرگسالان با فیزیوتراپی و ورزش

dd

اگر از زیر به کف پای یک فرد بزرگسال نگاهی بیندازید، متوجه یک منحنی رو به بالا در وسط کف پای او می‌شوید که اصطلاحاً به آن قوس کف پا گفته می‌شود. در واقع این تاندون‌ها هستند که این قوس را شکل می‌دهند، یعنی اگر همه‌ی تاندون‌ها به میزان لازم به سمت داخل کشیده شوند، کف پا ، قوس متعادل و انحنای طبیعی خود  را پیدا می‌کند، ولی اگر تاندون‌ها به طور صحیح و به میزان لازم با هم کشیده نشوند، یا این قوس کم می‌شود و یا اصلاً قوسی به‌وجود نمی‌آید، که به این حالت افتادگی قوس پا یا اصطلاحاً صافی کف پا گفته می‌شود.

 

خودتان می‌توانید صافی کف پایتان را امتحان و بررسی کنید. شما به راحتی می‌توانید خودتان را معاینه کنید و ببینید که آیا "افتادگی قوس کف‌ پا " یا "صافی کف‌ پا" دارید یا خیر. برای این کار لازم است سه مرحله‌ی زیر را انجام دهید:

شروع

  • ابتدا کف پایتان را خیس کنید.
  • سپس بر روی سطحی صاف و محلی که جای کف پایتان بماند -مانند یک راهروی سنگ فرش شده- بایستید.

به‌طور پیوسته راه بروید و به اثرها به جا مانده از پایتان نگاه کنید، اگر آثار کاملی از کف پایتان روی سطح زمین دیدید به احتمال زیاد، صافی کف‌ پا دارید.

32

بسیاری از کودکان نوپا کف پاهایشان صاف است، و این حالتی است که از انعطاف‌پذیری کف پا ناشی در این سن ناشی می‌شود. هنگامی که کودک می‌ایستند،  به‌ نظر می‌رسد کف پای او صاف است،  ولی هنگامی که روی انگشتانش بلند می‌شود، کمی قوس در کف پای او پدیدار می‌شود. در اکثر موارد، همان‌طور که کودک بزرگتر می‌شود، قوس کف پای او نیز بیشتر می‌شود.

دلایل افتادگی قوس و صافی کف پا


صافی کف پا در بزرگسالان دلایل مختلفی دارد که شایع‌ترین آن‌ها عبارتند از:

  • وجود ناهنجاری از بدو تولد
  • کشیدگی یا پارگی تاندون‌ها
  • آسیب‌دیدگی یا التهاب تاندون پشتی تیبال (درشت نی) تاندونی که از ناحیه‌ی پایینی پا شروع می‌شود در سراسر مچ پا امتداد می‌یابد و در وسط قوس پا خاتمه پیدا می‌کند.
  • شکستگی یا در رفتگی استخوان‌ها
  • برخی از بیماری‌ها مانند آماس‌ مفصلى‌ شبه‌ روماتيسمى (رماتیسم مفصلی)
  • مشکلات رشته‌های‌ عصبی

عوامل دیگری که می‌تواند خطر ابتلای شما به علت صافی کف پا را افزایش دهد، عبارت است از:

  • چاقی
  • دیابت
  • سالخوردگی
  • بارداری

علائم صافی و افتادگی قوس کف پا


بسیاری از افراد کف پای صاف دارند – ولی به دلیل اینکه هیچگاه مشکلی متوجه آن‌ها نمی‌شود و نیازی به درمان ندارند. اما بسیاری از افراد دیگر، ممکن است به علائم زیر دچار شوند:

  • خستگی سریع پاها.
  • درد شدید یا مزمن پا، به‌ویژه در نواحی قوس و پاشنه پا
  • ایجاد تورم در کف پا
  • سختی حرکت پا، مانند سخت شدن ایستادن روی انگشتان پا
  • وجود کمر درد  و پا درد

هرگاه متوجه هریک از این علائم شدید، فوراً به پزشک مراجعه نمایید.

آیا صافی کف پا، مشکلی جدی است؟


اگر صافی کف پا داشته باشید، به خودی خود از بین نمی‌رود و اگر افتادگی قوس و صافی کف پا درمان نشود، منجربه ایجاد فشار و کشیدگی در زانو و مچ پای شما می‌شود. تاندون‌ها و رباط‌هایی که از کف پا به زانو و باسن متصل می‌شوند، تحت فشار قرار می‌گیرند و منجر به ایجاد ناراحتی و درد در مفاصل ناحیه‌ی پایینی بدن می‌شوند.

بیماری صافی کف پا به مرور زمان، توازن بدن را برهم می‌زند و موجب کمی تغییر در زاویه‌ی مفاصل  باسن، زانو و مچ پا می‌شود و همین امر باعث کشیدگی اضافی در این مفاصل می‌گردد.

اگر کسی در رباط‌ها یا تاندون‌هایی که مچ پا و قوس کف پا را شکل می‌دهند کشیدگی مداوم داشته باشد، ممکن است دچار فرو ریزی و رُمبش استخوان‌های این ناحیه شود، که خود این امر منجر می‌شود به:

  • ایجاد خار پاشنه‌
  • درد شدید مچ پا به محض ایستادن یا برداشتن اولین قدم بعد از مدتی استراحت
  • درد مچ پا و زانو به دلیل انحراف مفاصل
  • درد باسن و پایین کمر به دلیل عدم توانایی پا برای جذب صحیح ضربات وارده به کف پا
  • آرتروز که ممکن است به مرور زمان گسترش پیدا کند.

درمان


در کلینیک فیزیوتراپی آرمانی درمان صافی کف پا به شرایط بیماران، علائمی که دارند و احتمال پیشروی بیماری، بستگی دارد. در اوایل دوره درمان اغلب در کفش بیمار وسایل کمکی جایگذاری می‌شود تا هم به جایگیری صحیح قوس کف پای بیماران کمک کند وهم جلوی بروز علائم و پیشرفت بیماری را بگیرد‌. بعد از این‌ انجام این درمان‌ها درمان‌های دیگری مانند درمان‌ دستی، فیزیوتراپی و تمرینات مناسب ورزشی برای بیمار تجویز می‌شود.

فیزیوتراپی و تمرینات ورزشی

ورزش‌های کششی برای تاندون آشیل و ماهیچه‌های ساق پا بخشی از تکنیک‌های درمانی فیزیوتراپی و درمان صافی کف پا با حرکات اصلاحی هستند که به بهتر شدن انعطاف در ناحیه‌ی پایینی پشت پای بیمار کمک می‌کنند.

مچاله کردن دستمال

شاید بهترین ورزش برای حفظ سلامتی قوس کف پا  تمرین "مچاله کردن حوله" باشد. با گذر زمان و اعمال فشارکمتر از طرف ما به کف پا، عضلات کوچک آن ضعیف‌ می‌شوند، چرا که ما  دیگر مثل زمان بچگی‌مان پرش و جست و خیز نمی‌کنیم و همین امر باعث می‌شود عضلات پای ما توانایی‌هایی را که زمانی در جست و خیز کردن داشتند، از دست بدهند. برای تقویت این عضلات، ابتدا با پای برهنه بر روی یک صندلی بنشینید و یک حوله دستی کوچک جلوی خودتان پهن کنید. نوک پای‌تان را روی  لبه‌ی حوله نزدیک به خودتان بگذارید، تا آن‌جا که می‌توانید انگشتان‌تان را دراز کنید، حوله را با پنجه‌ی پایتان چنگ بزنید و آنرا به طرف عقب مچاله و زیر پای‌تان جمع کنید. دائماً انگشتان‌تان را باز کنید و دوباره چنگ بزنید تا زمانی که کل حوله را جمع کنید به این کار ادامه دهید. بعد از هر بار مچاله کردن ، تنها برای یک ثانیه پیش از دراز کردن مجدد انگشتان،‌ ایجاد انقباض را در قوس کف پای‌تان را احساس می‌کنید. در ابتدای هر روز این تمرین راسه مرتبه تکرار کنید.

بالا رفتن از پله‌ها برای تقویت قوس کف پا

روش دیگر برای افزایش استحکام قوس کف پا،  بلند کردن انگشتان و قرار دادن آن روی پله یا یک سکوی مرتفع است. برای این تمرین ابتدا بر روی پله یا سکویی که حداقل سه یا چهار اینچ بالا تر از سطح زمین باشد تنها روی نوک پنجه‌هایتان بایستد در حالی که بقیه‌ی کف پا و پاشنه‌ی آن از لبه‌ی پله آویزان بمانند. ابتدا کف پا‌یتان را در حالت طبیعی قرار دهید و خودتان روی نوک انگشتان‌تان بالا بکشید، در همین حال پنجه‌هایتان را  به پایین فشار دهید. هنگامی که به پایین (حالت اولیه) برمی‌گردید سعی کنید پاشنه پایتان از لبه‌ی پله پایین‌تر نرود؛ این تمرین یک تمرین جدی برای فشار آوردن به ماهیچه‌های ساق پا است، در حالی که تمرکز اصلی بر روی قوس کف پا است. روزی سه مرتبه وهر مرتبه ده بار این تمرین را تکرار کنید. البته این تمرین باید به راحتی و بدون ایجاد درد انجام می شود.

تمرین انعطاف‌پذیری قوس پا

هم‌زمان با به‌کارگیری ماهیچه‌های کوچکی که قوس کف پا را در محلش نگه می‌دارند، استحکام و انعطاف‌پذیری‌شان را هم متوازن کنید. یک راه خوب برای پایان دادن به تمرینات‌تان این است که با دست‌تان کف‌ پایتان را به پایین فشار دهید و با دست دیگرتان پنجه‌ی پایتان را بگیرید و بدون فشار آوردن به کف پا انگشتان پایتان را به سمت عقب و بالا فشار دهید، و یا می‌توانید از تمرین غلطک استوانه‌ای استفاده کنید که هم یک تمرین کششی است و هم باعث ازبین رفتن درد کف پا می‌شود. ابتدا روی میزی بنشینید، ولی این بار به جای حوله یک قوطی کوچک به اندازه‌ی حدود یک یا دو برابر قوطی خوراک لوبیا، جلوی‌ خودتان قرار دهید. قوطی را به پهلو بخوابانید به‌طوری که به راحتی در جلوی روی شما به عقب و جلو برود، قوس کف پایتان را روی قوطی بگذارید و آن را به سمت عقب و جلو بغلتانید. فشار ملایمی را رو به پایین بیاورید و قوطی را از نوک پنجه تا پاشنه‌ی پایتان بغلتانید. این کار باعث کشش و ماساژ کف پا می‌شود و نیز راهی است که باعث کاهش مقداری از درد قوس کف پا می‌شود.

علاوه بر برنامه‌های ورزشی، در فیزیوتراپی کف پای صاف، از سایر  روش‌های فیزیوتراپی برای کاهش درد نیز استفاده می شود. روش هایی مانند استفاده از امواج اولتراسوند،طب سوزنی و سوزن خشک.

درمان با دست

ماساژ. ماساژ یکی از راه‌ های درمان صافی کف پا و در واقع اعمال فشار به بافت‌های نرمی از بدن مانند ماهیچه‌ها است که می‌تواند به شل شدن و رها شدن ماهیچه‌ها، افزایش جریان خون و رفع درد از بافت‌های نرم بدن کمک کند.

موبیلیزیشن (موبیلیزاسیون). در این روش از حرکاتی کُند و حساب شده برای پیچاندن، کشیدن یا فشار دادن استخوان‌ها و مفاصل در محل استفاده می‌شود. این کارها می‌تواند باعث از بین رفتن سفتی بافت‌های اطراف مفصل شود و به انعطاف‌پذیری و توازن آن‌ها کمک کند.

مانیپولاسیون(دست‌ ورزى). در این روش، فشار به مفصل اعمال می‌شود. این فشار را می‌توان با دست یا ابزارهای مخصوصی اعمال کرد. در روش مانیپولاسیون نیرو با دقت و به صورت کنترل شده از میزان کم به زیاد و از حالت کند به تند بر روی مفصل مورد نظر وارد می‌شود.

غیر متحرک‌سازی. ﮔﭻﮔﯿﺮی ﮐﻮﺗﺎه ﺳﺎق پا یا پوشیدن چکمه مخصوص می‌تواند باعث تثبیت و عدم تحرک پا و در نتیجه درمان و التیام تاندون‌های پا شود.

استفاده از کفش و کفی طبی مناسب

  • کفش‌هایی بپوشید که راحت و مجهز به کفی‌هایی باشند که قوس کف پا را به‌طور کامل تحت پوشش قرار داده و به ثبات پاشنه پا نیز کمک کنند. به دنبال کفش‌هایی بگردید که هم برای کار و هم فعالیت‌های ورزشی راحت و مناسب باشند. کفی‌ها‌ی طبی، باعث حمایت بیشتر کفش از قوس کف پا می‌شوند و راحتی و آسایش را برای قوس کف پای شما فراهم می‌آورند.
  • کفش‌ طبی بپوشید زیرا با حمایت بیشتر از قوس کف پا به توزیع و به حداقل رساندن فشار بر روی پا کمک شایانی می‌کند. کفش‌های طبی به ایجاد تعادل در زاویه‌ی مفاصل و استخوان های کف پای شما نیز کمک می‌کنند. این کفش‌ها به صورت سفارشی طراحی می‌شوند تا مناسب و اندازه پای شما باشند و این امر باعث حمایت بیشتر از پای شما هنگام راه رفتن، ایستادن و دویدن می‌شود.
  • اگر کفش‌های شما فاقد کفی مناسبی برای حمایت از قوس کف پا هستند از کفی‌ها و کف‌بند‌های طبی استفاده کنید که از کف پای شما حمایت بیشتری را به عمل آورند. کفی‌ها و کف‌بند‌های طبی به تسکین دردِ صافی کف پا کمک می‌کنند و به شما اجازه می‌دهند تا بتوانید در طول روز، زمان بیشتری را فعالیت کنید.