زبان پریشی

زبان یکی از بخش‌های مهم و ضروری زندگی ما انسان‌هاست .ما بوسیله‌ی آن می‌توانیم افکار و احساساتمان را بیان کنیم، خودمان را غرق خواندن داستان‌ها و رمان‌ها کنیم، پیام‌های متنی بفرستیم و با دوستان‌مان احوال‌پرسی کنیم. تصورش خیلی مشکل است اگر ما نتوانیم افکار و احساسات‌مان را به کلمات تبدیل کنیم! اما اگر شبکه‌های ظریف زبانی در مغز ما به دلایلی مانند سکته، بیماری، یا آسیب روحی صدمه ببینند؛ پیدا کردن کلمات برای ما واقعاً سخت و دشوار می شود.

زبان پریشی چیست؟


زبان پریشی می‌تواند به تمام جنبه‌های زبان و ارتباط ما آسیب بزند. افرادی که از زبان‌پریشی رنج میبرند؛ مانند قبل باهوش هستند. آنها از چیزی که تصمیم دارند بگویند؛ آگاه هستند اما همیشه موفق نمی‌شوند کلمه‌ی مورد نظر را درست تلفظ کنند. آنها ناخواسته از جایگزین‌هایی بنام پارا‌فزیا استفاده می کنند. کلمات مربوط به هم را تغییر میدهند مانند گفتن سگ بجای گربه. یا کلماتی که تلفظ مشابه دارند مانند گفتن هَوْس به جای هُورس! و بعضی اوقات هم کلمات ساخته شده غیرقابل درک هستند!
همه‌ی ما با این احساس که بعضی اوقات چیزی سر زبان‌مان گیر میکند و نمی‌توانیم آنرا به زبان بیاریم؛ آشنا هستیم. اما زبان‌پریشی باعث می شود که به خاطر آوردن کلمات ساده‌ی روزمره هم مشکل بشود. حتی خواندن و نوشتن را هم سخت و کسل‌کننده میکند.

این ناتوانی زبانی چطور بوجود می‌آید؟


مغز ما از دو نیمکره تشکیل شده است. در بیشتر انسانها نیمکره سمت چپ مسئول یادگیری زبان است. در سال ۱۹۶۱ پزشکی بنام پُل بروکا مشغول مطالعه بر روی بیماری بود که تمام توان زبانی خودش به غیر از یک کلمه را از دست داده بود.

آقای بروکا با مطالعه‌ی مغز بیمار بعد از مرگ او؛ آسیب بزرگی را بر روی بخشی که امروزه ما به آن ناحیه‌ی بروکا می گوییم؛ کشف کرد. دانشمندان امروزه بر این باورند که ناحیه‌ی بروکا مسئول نامگذاری اشیا و هماهنگی ماهیچه‌هایی است که در صحبت کردن نقش دارند. در پشت ناحیه‌ی بروکا؛ ناحیه‌ی ورنیکه؛ نزدیک قشر شنوایی وجود دارد. این همان جایی‌ست که مغز معنی را به آواهای گفتاری تبدیل میکند. آسیب ناحیه‌ی ورنیکه به توانایی مغز در فهم زبان آسیب می زند.
زبان‌ پریشی با آسیب به یک یا هر دوی این ناحیه‌های بخصوص بوجود می‌آید. خوشبختانه بخشهای دیگری از مغز وجود دارد که می‌توانند وظیفه‌ی این ناحیه‌ها را در دست بگیرند و به ما در ارتباط کمک کنند. تمام ناحیه هایی که مسئول کنترل حرکات بدن هستند؛ به زبان مرتبط‌ هستند. در بررسی‌های اف‌ام‌آرآی مشخص شد؛ هنگامی که ما افعال امری مانند "بدو" و "برقص" را می‌شنویم؛ سلول‌های عصبی که مسئول حرکات هستند؛ فعال میشوند. درست مانند وقتی‌که در حال انجام این کارها هستیم! نیمکره‌ی دیگر ما نیز در زبان نقش دارد. نیمکره‌ی سمت راست ریتم و اینتونیشن زبان را تقویت میکند. این ناحیه‌های غیر‌زبانی نیمکره‌ی راست وقتی که زبان‌پریشی ارتباط را سخت و مشکل میکند؛ به کمک افراد می‌آیند.

انواع آفازی


آفازی انواع گوناگونی دارد که ما در اینجا به سه نمونه از مهم ترین و متداول ترین آنها اشاره می کنیم :

  •  آفازی بروکا : نام دیگر آن آفازی بیانی می باشد . فرد مبتلا می داند که چه می خواهد بگوید اما قادر نیست که کلمات را بیان کند .الگوی رفتاری فرد با تلاش و تقلا همراه است . فرد می تواند فکر کند اما نمی تواند حرکات گفتاری را برای بیان افکارش سازماندهی کند. درک کلمات بطور جزئی آسیب دیده است در این افراد فلجی یا ضعف در اندام های سمت راست بدن مشاهده می شود .
  •  آفازی ورنیکه : نام دیگر آن آفازی دریافتی است که بوسیله مشکل در درک زبان گفتاری و لغات نوشتاری مشخص می شود افراد دارای آفازی ورنیکه می توانند صداها را بشنوند و لغات نوشتاری را ببینند اما نمی توانند آنها را درک کنند .فرد بدون هیچ تلاش و تقلایی صحبت می کند و معمولا گفتارش خالی از معنی است .
  •  آفازی گلوبال : نام دیگر آن آفازی کلی می باشد. در این نوع آفازی ،فرد تقریبا بطور کامل توانایی عملکردی استفاده از گفتار و زبان را از دست داده است و شدیدا در صحبت کردن کلمات و جملات ، خواندن و نوشتن مشکل دارد .

علائم آفازی


علائم اختصاصی و شدت افازی با توجه به محل و وسعت آسیب متغیر است . در افراد مبتلا به افازی ممکن است یک تا چند مورد از مشکلات زیر دیده شود .

  •  مشکلاتی در صحبت کردن زبان بیانی
  •  تلاش و تقلا برای پیدا کردن کلمات مناسب
  •  استفاده از کلمات ساختگی
  •  مشکل در زبان درکی و فهم، سوءتفاهم در آنچه دیگران میگویند به ویژه هنگامی که دیگران سریع صحبت می کنند به عنوان مثال رادیو ، اخبار تلویزیون و یا در جملات طولانی.
  •  در محیط های شلوغ و پرسروصدا ودر موقعیت های که مکالمات،گروهی است ، مشکلاتشان بیشتر می شود.
  •  جانشین کردن کلمه مورد نظر با کلمه دیگر که در معنا یا هدف با آن مرتبط به عنوان مثال مرغ به جای ماهی هر دو حیوان و یا نامرتبط به عنوان مثال رادیو به جای توپ است.
  •  جانشین کردن صداهای درون کلمه مثلاً به جای حرف «ر» از حرف «ی» استفاده کنند
  •  مشکل در کنار هم گذاشتن کلمات برای ساخت جمله
  •  مشکل در خواندن و نوشتن
  • مشکل املایی
  • مشکل در درک مفاهیم تعداد، به عنوان مثال در استفاده از اعداد و یا حتی انجام محاسبات ساده مشکل دارند

درمان


بازآموزی زبان در افراد مبتلا به زبان پریشی

یکی از روشهای درمانی زبان پریشی، بازآموزی زبانی است. با تحریک حسی می توان باعث بیشتر شدن تارهای عصبی فعال گردید که این امر می تواند به بازیابی الگوهای زبانی کمک نماید و بوسیله ی تمرین مهارتهای شنیداری و تکرار می توان به فرد کمک نمود. البته در این شیوه نقش ارتباطی زبان نادیده گرفته می شود.

شیوه ارتباطی و زبان پریشی

در شیوه ی درمانی ارتباطی، از نقش ارتباطی زبان کمک گرفته می شود تا در صورت لزوم نیمکره ی راست فرد فعال گردد.

روشهای نورو سایکولوژیک و زبان پریشی

روشهای نورو سایکولوژیک از دیگر روشهای درمانی زبان پریشی هستند.که در این شیوه اختلالات زبان پریشی صرفاً بعنوان اختلال زبانی در نظر گرفته نمی شود و اغلب همراه با دیگر اختلالات نظیر حس افسردگی و ناراحتی مشاهده می شود. به همین دلیل با استفاده از موزیک درمانی، خنده درمانی و گاهی دارو درمانی سعی به درمان زبان پریشی در افراد می کنند.