علت زانو درد و درمان آن با فیزیوتراپی و ورزش

sj917972724

مفاصل شما تقریباً در همه فعالیت‌هایی که انجام می‌دهید درگیر هستند. فعالیت‌هایی نظیر راه رفتن، خم شدن و چرخش نیازمند استفاده از مفاصل ران و زانوها می‌باشد. اگر زانو آسیب ببینید، زانو درد ناشی از آن می‌تواند در توانایی حرکتی افراد اختلال ایجاد کند و طبیعتاً فعالیت‌های آن‌ها دچار محدودیت خواهد شد.

ساختار زانو


زانو بزرگ‌ترین مفصل بدن محسوب می‌شود و تقریباً در تمام فعالیت‌های معمول بدن شرکت دارد. انتهای ۳ استخوان در مفصل زانو گرد هم می‌آیند و مفصل زانو را تشکیل می‌دهند. این ۳ استخوان عبارت‌اند از:

  • انتهای استخوان ران، یا فمور.
  • انتهای فوقانی استخوان ساق پا و یا استخوان تیبا.
  • استخوان کشکک و یا پاتلا.

نوارهای محکم و ضخیمی به نام "رباط" استخوان‌ها را به هم متصل می‌کنند و باعث ثبات در مفصل می‌شوند. بافتی نرم شبیه لاستیک، به نام "غضروف" انتهای استخوان‌ها را پوشش می‌دهد. غضروف از ساییده شدن استخوان‌ها بر روی یکدیگر جلوگیری می‌کند و اجازه می‌دهد استخوان‌ها به نرمی بروی یکدیگر لغزش داشته باشند. این بافت، اصطکاک موجود بین استخوان‌ها را به حداقل میزان ممکن می‌رساند. علاوه بر آن غضروف به‌عنوان یک جذب‌کننده شوک‌، استرس‌های وارده به مفصل را خنثی می‌کند، غضروف نیروی ایجادشده بین استخوان‌ها را مهار می‌کند. درنهایت بافتی نرم به نام "کپسول مفصلی" یا "سینوویوم" مفصل را در برمی‌گیرد، داخل این کپسول از مایعی به نام "مایع مفصلی" پر می‌شود، نقش این مایع روان‌سازی حرکت مفصل و کاهش اصطکاک بین استخوان‌ها است.

11

علل شایع درد زانو


آرتروز زانو و بیماری‌هایی که زانو را تحت شعاع قرار می‌دهند. اختلالاتی همچون تحلیل غضروف‌ها و ایجاد عفونت در مفاصل، می‌تواند باعث درد زانو شوند. تقریباً هر نوع آرتریتی (التهاب مفصل) می‌تواند بر عملکرد زانو اثر گذاشته و باعث درد و تورم آن شود. ازجمله:

  1. آرتریت‌ها. مانند آرتریت روماتوئید، استئوآرتریت، لوپوس، آرتریت نوجوانان، آرتریت واکنشی و نقرس.
  2. بیماری لایم (Lyme disease). بیماری لایم یک بیماری عفونی است که در اثر آن پوست قرمز شده و مفاصل متورم می‌گردند. همچنین علائمی شبیه سرماخوردگی در بیمار ایجاد می‌شود. این بیماری از طریق نیش کنه آلوده به یک باکتری به نام  "بورلیا بورگدورفری" ایجاد می‌شود. معمولاً در این بیماری مفصل زانو اولین مفصلی است که تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
  3. اسپوندیلیت آنکیلوزان. اسپوندیلیت آنکیلوزان شکلی از آرتریت است که در درجه اول ستون فقرات را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این بیماری باعث التهاب در ستون فقرات می‌شود که در پی آن ستون فقرات سفت شده و دچار دردهای مزمن می‌شود.در برخی افراد، به‌خصوص افراد جوان‌تر، درد و تورم به‌جای ستون فقرات، از زانو آغاز می‌شود.

جراحاتی که باعث زانودرد می‌شوند. در زیر برخی از صدمات شایع زانو معرفی می‌گردند:

  1. آسیب‌دیدگی مینیسک. زمانی که زانو خم شود و سپس به‌صورت ناگهانی دچار چرخش گردد (مانند هنگام ضربه زدن به توپ تنیس) ممکن است مینیسک آن پاره شود. اگر ضربه‌ای از سمت خارج به زانو وارد شود (مانند ورزش‌های مبارزه‌ای) ممکن است رباط‌ها نیز پاره شوند. اگر آسیب‌دیدگی منیسک ترمیم نشود، ممکن است در سال‌های آتی منجر به آرتروز زانو شود.
  2. آسیب‌دیدگی رباط‌های متقاطع قدامی و خلفی. حرکت چرخشی یا تغییر جهت ناگهانی می‌تواند به آسیب رباط متقاطع قدامی منجر شود، درحالی‌که رباط متقاطع خلفی بیشتر در اثر ضربه مستقیم دچار آسیب می‌شود، مانند ضرباتی که در فوتبال به زانو وارد می‌شود.
  3. آسیب‌دیدگی تاندون‌ها. آسیب‌دیدگی تاندون‌ها، از التهاب (تاندونیت) گرفته تا پارگی تاندون زانو، می‌تواند باعث آسیب‌دیدگی زانو شود. اگر شما بیش‌ازحد از اندام‌های خود، کار بکشید و یا آن‌ها را بیش‌ازحد تحت کشش قرار دهید، ممکن است دچار آسیب‌دیدگی تاندون‌ شوید. فعالیت‌های که می‌تواند باعث آسیب دیدن تاندون‌ها شوند عبارت‌اند از: دویدن، پریدن، رقص، چمباتمه زدن و به‌ویژه بلند کردن اجسام سنگین.
  4. ۵. آماس کیسه‌های مفصلی (Bursitis). برخی از صدمات وارده به زانو می‌تواند موجب التهاب "کیسه‌های مفصلی" (بورسا یا bursae) شود. بورسیت‌ها کیسه‌های کوچکی هستند که از مایع پرشده‌اند. به‌طورمعمول این کیسه‌ها از مفصل زانو حمایت کرده و اصطکاک موجود در مفصل، لیگامانها و تاندون‌ها اطراف آن را کاهش می‌دهند. آسیب‌دیدگی این کیسه‌های مفصلی می‌تواند به تورم، افزایش حرارت، درد و خشکی مفصل منجر شود.
  5. اجسام معلق. گاهی اوقات صدمه به زانو می‌تواند باعث جدا شدن قطعه‌ای از غضروف و یا استخوان از محل اصلی خود شود، این قطعه اضافی داخل فضای مفصلی سرگردان می‌شود. اجسام معلق می‌توانند درحرکت مفاصل اختلال ایجاد کنند و باعث درد زانو شوند.
  6. بیماری ازگود اشلاتر (Osgood-Schlatter). این بیماری معمولاً نوجوانان و بیشتر پسران را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این وضعیت در اثر وارد آمدن استرس‌های مکرر، در ناحیه بالایی استخوان درشت‌نی به وجود می‌آید. در این ناحیه، استخوان بیش‌ازحد رشد خواهد کرد. در کودکان مبتلا به این بیماری، تاندون پاتلا (که کشکک و استخوان درشت‌نی را به یکدیگر متصل می‌کند) ملتهب می‌شود و حتی ممکن است از استخوان درشت‌نی نیز جدا شود.
  7. دررفتگی استخوان کشکک. این حالت زمانی اتفاق می‌افتد که آسیب به زانو، استخوان کشکک را از موقعیت صحیح خود حرکت دهد. معمولاً حرکت کشکک زانو قابل‌مشاهده است و اغلب به‌شدت دردناک می‌شود.
  8. سندرم (Iliotibial band syndrome). این سندرم زمانی رخ می‌دهد که گروهی از بافت‌ها در برابر بخش بیرونی استخوان ران (فمور) دچار اصطکاک می‌شوند. این امر باعث به وجود آمدن درد تیز و سوزشی در سمت خارجی زانو می‌شود. اگرچه این حالت می‌تواند در اثر ضربه مستقیم به زانو نیز ایجاد شود، اما بیشتر به خاطر وارد آمدن استرس به زانو، ناشی از استفاده بیش‌ازحد (به‌عنوان‌مثال دویدن طولانی‌مدت) ایجاد می‌شود.
  9. ۱ سندرم پلیکا (Plica syndrome). این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که بخشی از بافت سینوویال، به نام پلیکا (plica)، در اثر استفاده بیش‌ازحد و یا آسیب، ملتهب می‌شود. علائم آن می‌تواند شامل درد زانو، تورم، قفل‌کردن و ضعف پا باشد.

تشخیص علت زانودرد


پزشک یک معاینه بالینی کامل انجام می‌دهد و زانو، لگن و دیگر مفاصل شما را ارزیابی خواهد کرد.

ممکن است پزشک آزمایش‌های زیر را نیز درخواست دهد:

  • کشت مایع مفصلی (مقداری مایع از مفصل زانو برداشته می‌شود و سپس در زیر میکروسکوپ بررسی می‌گردد).
  • تصویربرداری با کمک اشعه ایکس از زانو.
  • تصویر برداری‌ام.آر. ای از زانو (اگر پارگی منیسک زانو یا رباط زانو علت درد باشد).
  • سی‌تی‌اسکن زانو.

گزینه‌های درمان


در کلینیک فیزیوتراپی آرمانی اقدامات تشخیصی و درمانی درد زانو،  به‌صورت تخصصی ارائه می‌شود. دکتر جنابی یکی از پزشکانی هستند که برای اولین بار در ایران از ترکیب سونوگرافی تشخیصی و شاک ویو تراپی برای درمان اختلالات تاندونی عضلات زانو، در ورزشکاران و غیر ورزشکاران بهره گرفته‌اند. ازآنجاکه بسیاری از مشکلات زانو در اثر مکانیک نامناسب راه رفتن ایجاد می‌شود، ممکن است ارزیابی و تجزیه‌وتحلیل راه رفتن بیمار نیز نیاز باشد. درمان‌های دیگری که ممکن است با توصیه دکتر جنابی در کلینیک فیزیوتراپی آرمانی انجام شوند، می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

داروها

داروهای بسیاری، هم به‌صورت نسخه‌ای و هم به‌صورت غیر نسخه‌ای برای درمان ورم مفاصل و کنترل درد آن در دسترس است. داروهای متداول شامل مواردی همچون: مسکن‌های فاقد آسپرین، داروهای ضدالتهابی، کورتیکواستروئیدها، داروهای تعدیل‌کننده و داروهای خواب‌آور می‌شوند.

درمان‌ طب فیزیکی و کاردرمانی

درمانگران طب فیزیکی می‌توانند بر اساس شرایط شما، برنامه ورزشی منحصر به خودتان را طرح‌ریزی کنند. همچنین آن‌ها نحوه استفاده از گرما درمانی و ماساژ درمانی زانو را آموزش خواهند داد. متخصصین کاردرمانی نیز برای شما برنامه درمانی خاص خودتان را برنامه‌ریزی می‌کنند، آن‌ها همچنین مواردی مثل نحوه استفاده از صندلی و ارتفاع مناسب توالت فرنگی را به شما آموزش می‌دهند.

ورزش برای تقویت زانو و کاهش درد

تمرینات ورزش یکی از بهترین راهکارهای درمانی برای تقویت زانو است. شما با تقویت عضلات و همچنین افزایش دامنه حرکتی مفصل زانو می‌توانید سلامت زانوی خود را ارتقا دهید.

اسکات زانو

در مقابل یک صندلی و یا کابینت آشپزخانه قرار بگیرید. به سمت پایین حرکت اسکات را انجام دهید. تا آنجایی خم شود که زانوی شما و انگشت بزرگ‌پایتان در یک راستا باشند. سپس مجدداً بایستید. حداقل ۱۰ بار این تمرین را تکرار کنید. پس از آن‌که آمادگی شما افزایش یافت. سعی کنید اسکات بیشتری انجام دهید. هنگام خم شدن زانو، نباید زاویه زانو فراتر از ۹۰ درجه شود

Untitled-3

نشستن/ایستادن

بر روی یک صندلی بنشینید. بدون آنکه از دست خود کمک بگیرید، از جای خود بلند شوید و دوباره بنشینید. تمام حرکت‌های شما باید آهسته و کنترل‌شده باشند. ۱ دقیقه این تمرین را تکرار کنید. پس‌ازآنکه آمادگی جسمانی شما افزایش یافت، سعی کنید تعداد نشستن/ایستادن‌های خود را در ۱ دقیقه افزایش دهید. از صندلی‌های کوچک و یا ۲ پله راه‌پله خود تمرین را آغاز نمایید.

Untitlexd-2

کشش پا

بر روی زمین بنشینید و پاهای خود را در رو به روی‌تان صاف نگه‌دارید. به‌آرامی زانوی یکی از پاهای خود را خم‌کنید. تا آنجایی که کشش ملایمی را حس نمایید. ۵ ثانیه این وضعیت را نگه‌دارید. سپس به‌آرامی پای خود را تا آنجا که می‌توانید صاف کنید، دوباره این حالت را به مدت ۵ ثانیه نگه‌دارید. این تمرین را برای هر یک از پاها ۱۰ مرتبه تکرار نمایید.

Untitled-4

صاف کردن زانو در حالت نشسته

بروی یک صندلی بنشینید، بدن شما باید در وضعیت مناسبی قرار داشته باشد. بک پای خود را از روی زمین بلند کرده و آن را به سمت جلو صاف کنید. به‌آرامی تا ۱۰ بشمارید. سپس به آهستگی پای خود را به موقعیت اول بازگردانید. حداقل ۱۰ مرتبه این تمرین را انجام دهید. اگر این تمرین برای شما آسان بود، می‌توانید وزنه سبکی را به مچ پای خود ببندید و فشار تمرین را افزایش دهید. هر موقع فرصتی پیدا کردید، سعی کنید این تمرین را انجام دهید.

10

حرکت ضربدری پا

بر روی لبه یک میز و یا تخت بنشینید، مچ پاهای خود را به حالت ضربدری بر روی یکدیگر قرار دهید، پاهای شما باید در خلاف جهت یکدیگر به سمت هم نیرو وارد کنند، تا جایی که احساس کشش ملایمی در ماهیچه‌های ران شما حس شود. به مدت ۱۰ ثانیه این حالت را نگه‌دارید و سپس استراحت کنید. سپس موقعیت پاهای خود را جابه‌جا کنید. این تمرین را برای هر پا ۴ ست انجام دهید.

Untitled-6

دیگر ورزش‌ها

از طریق تصاویر متحرک زیر، نحوه انجام برخی ورزش‌های زانو را ببینید:

1111

2

گرما / سرما درمانی

استفاده از گرما یا سرما بر روی مفاصل می‌تواند در کوتاه‌مدت، درد و خشکی مفصل زانو را کاهش دهد. کمپرس سرد به کاهش التهاب و تورم کمک می‌کند و تحریک‌پذیری مفصل را کاهش می‌دهد. کمپرس گرم در شل کردن عضلات و افزایش گردش خون ناحیه آسیب‌دیده مؤثر می‌باشد.

مدیریت وزن

کاهش وزن از طریق کاهش فشار وارده بر مفاصل، در کاهش درد مؤثر است. به یاد داشته باشید که زانوهای شما باید وزن شما و آنچه که حمل می‌کنید را تحمل نمایند.

تزریق

گاهی اوقات تزریق اسید هیالورونیک، (ماده طبیعی که در مفاصل سالم حضور دارد)، برای تسکین موقت درد زانو استفاده مفید می‌باشد. همچنین ممکن است ترکیبی از یک داروی بی‌حسی و یک داروی ضدالتهابی مانند کورتیکواستروئیدها (معمولاً کورتون) به داخل زانو تزریق شود، این کار در کاهش درد مؤثر است.

ابزارهای کمکی

شما می‌توانید با کمک عصا یا وسایل کمکی دیگر، فشار وارده بر زانوی خو را کاهش دهید. این کار از زانوی شما محافظت خواهد کرد. کفش‌هایی مخصوص تحت نام"ارتز" طراحی‌شده‌اند که از پای شما پشتیبانی کرده و عملکرد آن را بهبود می‌بخشند. درنتیجه فشار موجود بر زانوها کاهش خواهد یافت.

بریس یا زانوبند

انواع مختلفی از زانوبندهای طبی در دسترس هستند که می‌توانند درد زانو را کاهش داده و عملکرد و دامنه حرکتی آن را بهبود بخشند. بریس‌های "پشتیبان"، بار کل وارده بر زانو را کاهش می‌دهند. درحالی‌که بریس‌های "انلودر (unloader)" تنها وزن وارده بر یک‌طرف زانو را کاهش می‌دهند، همان طرفی که آسیب‌دیده است.

طب سوزنی

طب سوزنی می‌تواند التهاب و درد زانو را کاهش دهد. مریدین (کانال انرژی) روده بزرگ، بهترین کانال موجود برای تسکین درد محسوب می‌شود. موسسه ملی بهداشت امریکا بر این اعتقاد است که طب سوزنی می‌تواند در تسکین درد آرتروز مؤثر واقع شود.