گزگز، مورمور، سوزش، بی‌حسی، خواب رفتن و سوزن‌سوزن شدن دست و پا

feet11

گزگز و مورمور، نوعی حس عجیب و ناراحت‌کننده در مایه‌های خارش و سوزن سوزن شدن بوده که بیشتر در دست‌ها و پاها ایجاد می‌شود. به ناحیه‌ای از بدن که دچار این حالت می‌شود، اصطلاحاً می‌گویند "خواب‌رفته" است. یکی از علل شایع داغی کف پا ، خوابیدن یا نشستن به‌صورت نامناسب بر روی یک عضو بوده که این کار موجب فشار آمدن بر روی اعصاب و یا کم شدن جریان خون در آن ناحیه می‌گردد. تغییر دادن حالت بدن می‌تواند این حس را از بین ببرد. با شروع اعصاب به فرستادن پیام‌های عصبی به سمت مغز و نخاع، بی‌حسی در عضو جای خود را به احساس خارش و سوزن سوزن شدن دست و پا می‌دهد.

در برخی از موارد، احساس گزگز می‌تواند به دلیل آسیب عصبی و یا اختلالات دستگاه عصبی مرکزی باشد. درصورتی‌که این احساس مکرراً در بدن شما ایجاد می‌شود، به یک متخصص مراجعه کنید.

جهت گرفتن نوبت با متخصصین فیزیوتراپی می‌توانید با شماره‌های زیر تماس حاصل فرمایید:

 ۰۹۳۰۱۸۹۱۱۷۳

۰۲۱۴۴۶۷۱۰۵۶

علائم خواب‌رفتگی


این علائم عبارت‌اند از:

  • دست‌ها و پاها معمولاً درگیر می‌شوند
  • بی‌حسی و سنگین شدن اندام
  • احساس خارش و سوزن سوزن شدن بر روی پوست
  • بازگشت حالت طبیعی، در عرض چند دقیقه پس از تغییر موقعیت بدن

علل خواب‌رفتگی


علت بی حسی زانو و مورمور شدن می‌تواند در اثر طیف وسیعی از شرایط و اتفاقات ایجاد شود ازجمله:

  • فشار بر روی اعصاب
  • میگرن
  • کاهش خون‌رسانی
  • آسیب عصبی
  • تنفس بیش‌ازحد
  • اثر مواد سمی بر روی اعصاب مانند الکل و سرب
  • برخی از داروها
  • دیابت
  • بیماری مالتیپل اسکلروزیس (MS)
  • هیپوتیروئیدیسم (کم‌کاری غده‌ی تیروئید)
  • حمله‌ی ایسکمی گذرا (TIA)
  • سکته مغزی
  • حاملگی

گزگز شدن مربوط به فشار

اعصاب محیطی بدن انسان، اطلاعاتی را به مغز و نخاع می‌فرستند. زمانی که یک عصب حسی، به علت قرار گرفتن در موقعیت نامناسب، تحت‌فشار قرار می‌گیرد، رفته‌رفته فعالیت آن متوقف می‌شود. با وقوع این اتفاق، اندام موردنظر "خواب می‌رود" که این به معنی توقف کار اعصاب حسی است.

زمانی که فشار از روی عصب برداشته شود، فعالیت آن ادامه خواهد یافت. حس عجیب خارش پس‌ازآن نیز به دلیل شروع دوباره‌ی فعالیت عصب و فرستادن پیام درد به مغز می‌باشد. اعصاب دیگر مانند اعصاب حساس به دما، به مدت‌زمان بیشتری برای ازسرگیری فعالیت خود نیاز دارند.

عصب تحت‌فشار

اعصاب ممکن است توسط استخوان‌ها و دیگر بافت‌ها تحت‌فشار قرار بگیرند. به مثال‌های زیر توجه کنید:

  • سندرم تونل کارپال - عصب اصلی که کنترل دست را بر عهده دارد، از درون حلقه‌ای در استخوان‌های مچ می‌گذرد. تاندون‌های ورم‌کرده و ملتهب، فضای درون مچ را کاهش داده و عصب را تحت‌فشار قرار می‌دهند. از علائم آن می‌توان به سوزش و مورمور شدن و همچنین درد و ضعف اشاره کرد.
  • تحت‌فشار قرار گرفتن ریشه‌های عصبی گردنی - اعصاب گردن، از طریق سوراخ‌های کوچکی در بین مهره‌های ستون فقرات، از نخاع خارج می‌شوند. این سوراخ‌های کوچک ممکن است در اثر التهاب، آسیب و یا رشد بیش‌ازحد بافت‌های استخوانی (خار استخوانی) تنگ شوند. درنتیجه اعصاب خارج‌شده از آن‌ها تحت‌فشار قرارگرفته و باعث ایجاد خواب‌رفتگی و در برخی موارد درد در دست‌ها می‌گردند.
  • سیاتیک - پاها توسط چهار رشته‌ی عصبی به نام سیاتیک کنترل می‌شوند که از مهره‌های بخش پایینی کمر خارج می‌گردند. بین مهره‌های کمر، دیسک‌های غضروفی به‌منظور ضربه‌گیری موجودند. یک دیسک دچار بیرون‌زدگی و یا "لغزندگی" می‌تواند به ریشه‌های عصب سیاتیک فشار آورده و باعث گزگز و درد در پاها شود.

التهاب عصبی یا نوریت

نوریت به ملتهب شدن اعصاب گفته می‌شود. برخی از علل این عارضه عبارت‌اند از:

  • الکل - مصرف زیاد و مزمن الکل می‌تواند برای اعصاب سمی بوده و باعث ایجاد عارضه‌ای به نام نوروپاتی محیطی گردد که در طی آن مورمور و خواب‌رفتگی زیاد اتفاق می‌افتد.
  • سندرم گیلن باره - باور بر این است که این سندرم توسط برخی عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی فعال می‌شود.
  • کم‌خونی مهلک - کمبود ویتامین B12 می‌تواند بر عملکرد نخاع تأثیرگذار باشد.

بیماری‌های عصبی

بیماری عصبی یا نوروپاتی، عبارت است از کمبود اطلاعات حسی ارسال‌شده برای مغز به دلیل آسیب به اعصاب حسی. برای مثال ممکن است یک نفر هیچ حسی نسبت به درد معمولی نداشته باشد.

عارضه‌هایی که می‌توانند باعث آسیب به اعصاب حسی شوند عبارت‌اند از:

  • قطع شدن نخاع
  • دیابت
  • نوروپاتی وراثتی شارکوت ماری توث
  • قرار گرفتن در معرض برخی داروهای و فلزهای سنگین مانند سرب
  • مصرف بیش‌ازحد و مزمن الکل

حاملگی

زنان حامله با تغییرات بسیار زیادی در بدن خود مواجه می‌شوند که برای برخی، بی‌حسی یکی از این تغییرات است. برخی از زنان باردار، به سندرم تونل کارپال مبتلا شده و تصور می‌شود که این امر، به احتباس آب در زیر پوست کمک می‌کند.

با رشد جنین، مایعات در بدن مادر افزایش‌یافته و با ورم کردن بافت‌ها، عصب مدیان تحت‌فشار قرار می‌گیرد که علت ایجاد سندرم تونل کارپال می‌باشد. علائم سندرم تونل کارپال در زنان باردار، به هنگام صبح شدیدترین حالت خود را دارند. چراکه در طول شب، آب در بدن او جمع می‌شود. این سندرم معمولاً پس از زایمان و دفع آب از بدن مادر، بهبود می‌یابد.

چه زمان باید به متخصص مراجعه کرد؟


ایجاد گاه‌به‌گاه خواب‌رفتگی و مورمور در بدن امری طبیعی است. بااین‌حال گزگز شدن مزمن می‌تواند نشانه‌ی یک اختلال در بدن باشد. درصورتی‌که مکرراً و به‌طور مزمن دچار خواب‌رفتگی و بی‌حسی می‌شوید، به یک متخصص مراجعه کرده تا ازنظر سلامتی شما را کامل معاینه کند.

درمان گزگز و بی‌حسی


روش‌های درمانی، به علت امر بستگی دارند. برای مثال، سندرم تونل کارپال با استراحت، استفاده از اسپلینت و داروهای ضدالتهابی و ادرارآور درمان می‌شود. یک عصب تحت‌فشار قرارگرفته توسط استخوان و یا بافت دیگر ممکن است به روش‌های درمانی برای برداشتن فشار نیاز داشته باشد تا بتواند به عملکرد طبیعی و قبلی خود بازگردد.

عارضه‌های اساسی مانند دیابت، به درمان مناسب و دقیق نیاز دارند تا بتوان علائم مربوطه ازجمله خواب‌رفتگی را از بین برد. علائم التهاب عصبی و آسیب ایجادشده به دلیل استفاده‌ی بیش‌ازحد و مزمن الکل، معمولاً با ترک الکل بهبود پیدا می‌کنند. ولی به‌طورکلی، می‌توان از روش‌های درمانی زیر استفاده کرد:

دارو

  • استفاده از ویتامین‌ها، به‌خصوص ویتامین‌های خانواده‌ی B

روش‌های درمانی فیزیکی

  • فیزیوتراپی می‌تواند برای تقویت عضلات ضعیف شده مؤثر باشد. تمرینات عمومی عبارت‌اند از تمرینات دامنه‌ی حرکتی، تمرینات کششی و ماساژ. همچنین می‌توان از وسایل طبی مناسب مانند بریس، عصا و اسپلینت استفاده نمود.
  • کاردرمانی نیز می‌تواند برای تسهیل انجام فعالیت‌های روزمره مفید باشد.
  • روش‌های درمانی مانند طب سوزنی یا تحریک عصبی از راه پوست (TENS) نیز ممکن است در موارد حاد توصیه شده و یا تجویز شوند.

موارد زیر را به یاد داشته باشید


  • "خواب‌رفتگی" یک احساس عجیب و ناراحت‌کننده‌ی خارش و سوزن سوزن شدن است که معمولاً در دست‌ها و پاها ایجاد می‌شود.
  • یک علت شایع آن، خوابیدن یا نشستن به‌صورت نامناسب بر روی یک اندام بوده که موجب فشار آمدن به اعصاب آن می‌شود.
  • گزگز و مورمور مزمن می‌تواند نشان‌دهنده‌ی یک عارضه‌ی جدی‌تر مانند بیماری‌های عصبی و التهاب اعصاب باشد.
  • در صورت تجربه کردن مداوم و مکرر خواب‌رفتگی، حتماً به پزشک خود مراجعه کنید.